15. yüzyıldan itibaren başlayan keşifler Avrupa’nın tarihinin ve gelişiminin değişmesinde önemli bir rol oynayacaktı. Bu keşiflerden etkisi büyük olanların birkaçı ise şunlardı: 1487 yılında Ümit Burnu’nun Diaz tarafından keşfi, Vasca Da Gama’nın Afrika’yı dolaşarak 1498 yılında Hindistan’a gitmesi ve en önemlisi 1492 yılında Coloumb’un Amerika kıtasını keşfi oldu. Özellikle Amerika’nın keşfi Avrupa’yı bu yeni dünya düzenine doğru yönelmesine neden oldu. Bunların da birçok farklı sonuçları oldu. Bunları genel hatları ile şu şekilde özetleyebiliriz:

1. Batı ile Doğu (Avrupa ile Asya) arasında doğrudan bir yeni yol açıldı.
2. Avrupalılar bu şekilde Batı yarım küreyi ele geçirmiş oldular
3. Avrupa kültürünün, yeni dünyaya taşınması ve yerli kültürlerin yok edilmesinin yanı sıra Avrupai bir gelişmenin sonucu olmuştur. Aynı şekilde Avrupa kültürü de etkilenmiştir. Fakat o dönemde ön plana çıkan dinsel görüşlerin de etkisi ile bu daha çok Avrupa’nın diğer kültürleri asimile etmesi ile sonuçlanmıştır.
4. Avrupa’nın ekonomik merkezleri de bu şekilde yer değiştirmiş oluyordu. Örneğin ispanya ve Portekiz yeni bir merkez haline geliyordu.

Maden akışları ise bir dalgalanmaya neden olacaktı. Talebi karşılamaya yönelik olarak gelen bu altın ve gümüşlerin o dönemde birkaç farklı etkisi oldu. Kıymetli maden akışı ile beraber talep de arttı, aynı zamanda nüfus da artıyordu. Arzın esnek olduğu ölçüde karşılandı. Tarımda verimlilik azdı. Talep tam olarak karşılanamadı ve fiyatlar arttı. Bu maden akışları nedeniyle Avrupa’da fiyatlar genel seviyesi yükseliyor fakat ücretler aynı şekilde artmıyordu, faiz hadleri düşüyor ve dış ticarette de gelişmeler Avrupa’nın lehine oluyordu. 1500-1620 arası fiyatlar 3-4 kat artmıştı. Bu çağa bu nedenle aynı zamanda fiyat ihtilali çağı da denmektedir. Faizler (%4-5 iken 1520-70 arası % 5,5 1570-1620 arası ise %2 ye geriledi) düştü. Fiyat artışları ücret artışlarından fazla idi, bu da bir anlamda sermaye birikimine katkıda bulundu. Dış ticaretin etkisi ile; ithalat karşılandı, aynı zamanda talan ekonomisi de hakimdi. Madenlerin yönü ise Amerika’dan Avrupa’ya oradan da Uzak Doğuya kayıyordu. 1521-1660 Amerika’dan İspanya’ya 18 bin ton gümüş ve 200 ton altın taşındı ama iki katı olduğu düşünülüyor. İspanya’da 16-17.yüzyıl arası fiyatlar 3-4 kat artıyor. Azami yasal fiyat tespiti ise sonuçsuz kalıyordu. İtalya’da 1520-1599’da buğday fiyatı 3 kat artıyor. İngiltere’de 16.yüzyıl’ın ilk çeyreğine kadar fiyatlar 2,6 kat, Fransa’da aynı dönemlerde 2,2 kat artış oluyordu. 1554, 1567, 1577 yıllarında ücret ve fiyat kararnamelerle saptanıyordu. İngiltere’de de benzer durum vardı ama başarısız oluyordu 16,yüzyıl’da ise ücretler %50 oranında azalıyordu. 1560 yılından sonra ücretlerin belirlenme işini kont yargıcı her yılın paskalya ayında yapıyor, bu şekilde fiyat artışları engellenmeye, daha doğrusu kontrol altına alınmaya çalışılıyordu. Aynı şekilde bu gelişimi engelleyecek her türlü hareket, girişim ve yaşam tarzları da düzenlenmeye çalışıyordu. 1539’da Fransa’da Villers-Cotterets fermanı ile işçilerin ortak hareketi engelleniyordu. İngiltere’de ise 15. yüzyıl ‘da dilencilik ve serserilik yasaklanıyor, 16.yüzyıl ‘da ise zorla çalıştırma evleri ekleniyordu. Bu dönemde paranın ülkeden çıkışı engellenmeye çalışılıyordu. İspanya’da, 16.yüzyıl’da altın ve gümüş ihraç edenlere ölüm cezası vardı. Fransa’da 1506, 1540, 1548, 1574 yıllarında, İngiltere’de 1546, 1576 yıllarında denetimler vardı. 1594’te ithalatın %95’i altın ve gümüştü. Aynı şekilde nüfus da artıyordu, 15. yüzyıl’da 45-50 milyon olan Avrupa nüfusu 16.yüzyıl’da 100 milyon oluyordu. Bu sayede de sermaye birikimi sağlanmaya çalışılıyordu. Birikim iki türlü sağlanıyordu: Devlet aracılığıyla; devlet imalathaneleri, yollar, köprüler ve Burjuva ile; özel servet, kıymetli madenler, gayri menkullerdi.

GÜRAN,Tevfik, “İktisat Tarihi”, Damla Ofset, İstanbul 1990, s.82, s91.
BEAUD, MİCHEAL, “Kapitalizmin Tarihi”, Çeviren: Fikret Başkaya, Dost Kitabevi, Ankara, 2003, s.20-23.

eGeGelisim N.C.